و نبود و هست و نيست را به خوبى درك مىكند و انكار اين تصورات مساوى با انكار مجموع تصورها و تعريف‌ها و شناخت‌هاست ، در سلسلهء معلومات تصديقيه هم قانون تناقض مبداء المبادى و اول الاوائل و ابده البديهيات است و تمام تصديقات نظرى و بديهى به اين قانون برمىگردند . در حاشيهء شرح منظومه ( قسمت منطق ، ص 9 ) به اين مطلب اشاره شده كه اگر ثبوت الشىء لنفسه ضرورى و اگر سلب الشىء عن نفسه محال ، و اگر اجتماع ضدين محال است و اگر اجتماع مثلين در شىء واحد محال است ، و اگر دور باطل است و صدها اگر ديگر ، تمام اينها به لحاظ اين است كه يا به اجتماع نقيضين برمىگردد و يا به ارتفاع نقيضين و آن دو محال بديهى هستند . در اهميت اين قانون در علوم ، همين بس كه به سخن سه حكيم فرزانه گوش جان بسپاريم : 1 . ابن سينا در الهيات شفا مىگويد : « قانون اجتماع و ارتفاع النقيضين محال مبداء و المبادى است و اگر يك گوشه جمع نقيضين به هم بخورد ، كل عالم به هم مىخورد » . 2 . بهمنيار در التحصيل مىگويد : « همان‌طور كه در نظام تكوين ، اگر واجب الوجود نبود ، وجودى هم نبود ، در نظام علمى هم اگر مسأله استحالهء تناقض نبود ، علمى در عالم نبود » . ( به نقل از جلسه درس آية اللّه جوادى ) 3 . علّامه طباطبايى در جلد اول اصول فلسفه ( ص 31 ) مىگويد : « تمام معلومات به حسب تحليل به اين قضيه ( استحاله جمع نقيضين ) متكى بوده و با تسليم وى حقيقتى را انكار نمىتوان كرد ؛ چنان‌كه با انكار وى حقيقتى را اثبات نمىتوان كرد » . البته از جمله موارد سردرگمى ديالكتيسين‌ها همين وادى است كه در كتبى كه قبلا اشاره شد مطرح شده و از سوى فلاسفهء الهى ، كوس رسوايى ماركسيست‌ها سر هر كوىوبرزن نواخته شده و حضرت امام خمينى رحمه اللّه آخرين ضربه را بر پيكر پوسيده مكتب ماركسيسم وارد آورده و براى هميشه اين نظام الحادى را به زباله‌دان تاريخ افكند و دفن كرد ؛ به‌طورى كه يك سال پس از پيام تاريخى روح خدا به رئيس ملحدين ، شاهد فروپاشى نظام‌هاى سوسياليستى يكى پس از ديگرى بوديم . اصل چهارم . دور و اقسام آن و ابطال دور : دور عبارت است از وابستگى دو چيز